The Albanian Files
The Albanian Files
Lars Müller Publishers, 2026 · ~800 faqe · ~60 studio ndërkombëtare
“The Albanian Files” është një botim me afro 800 faqe që dokumenton rreth 60 studio ndërkombëtare arkitekture që punojnë në Shqipëri, me parathenie të shkruar nga vetë Kryeministri. Fjalët e vetë studiove përbëjnë bërthamen e dokumentimit.
“The Albanian Files” is a roughly 800-page publication documenting around 60 international architecture studios working in Albania, with a foreword written by the Prime Minister himself. The studios’ own words form the core of the documentation.
Seksioni 01
Studiot e përfshira
The studios involved
Klikoni një studio për të parë të dhënat e saj dhe projektet në Shqipëri. Lista plotësohet vazhdimisht me të gjitha studiot dhe referencat e faqeve.
Click a studio to see its data and projects in Albania. The list is being completed with all studios and page references.
Vendi: Holandë (Rotterdam) · Në Shqipëri: që nga 2003
Si u njoh: Winy Maas dha një leksion në Rotterdam; Edi Rama (atehere kryetar bashkie) ishte i pranishëm. Lidhje direkte që nga 2003.
“Njohja jonë me Shqipërinë nisi me një bisedë me Edi Ramën pasi Winy Maas dha një leksion në Rotterdam në fillim të viteve 2000.”
Projekte kryesore: Piramida (përmes AADF), Sheshi Skënderbej, Downtown One, Pallati Asllan Rusi, Tirana Boulevard, Delta e Vjosës (639 ha).
Vendi: Austri (Werfen) · Në Shqipëri: që nga 2019
Si u njoh: Kryeministri dërgoi mesazh në Instagram.
“Kryeministri Edi Rama më dërgoi një mesazh në Instagram, duke më pyetur nëse do të isha i interesuar të punoja në Shqipëri.”
Projekte kryesore: Kopshti Eden (Kryeministria), Tale Regional Development, projekte rezidenciale.
Vendi: Gjermani · Si u njoh: përmes Pablo Bofill; takim në zyrën e Kryeministrit; lidhëse Ada Roka.
Projekte kryesore: Lift Tower (40,000 m², qeveria shqiptare, publik), Civic Land Center (30,000 m², qeveria shqiptare, publik).
Vendi: Kore e Jugut (Seul) · Në Shqipëri: shtator 2024
Si u njoh: Drejtoresha e Turizmit Ada Roka (AZHT) i prezantoi projektet; të nesermen u takuan me Kryeministrin në zyrën e tij.
“Të nesermen, të shoqëruar nga Ada, u takuam me Kryeministrin Edi Rama në zyrën e tij.” Kryeministri ndërhyri në diskutimin për sipërfaqen e ndërtimit.
Projekte: Vlora Calligraphy (privat).
Vendi: Francë (Paris) · Në Shqipëri: janar 2025
Si u njoh: anëtare jurie për konkursin e Tirana Society Tower (gusht 2024); aty takoi Kryeministrin; pas kësaj mori komisione.
“Atje takova Edi Ramën… Ndihem e mbështetur nga një vizion politik që e përqafoj… Këtu, arkitektura është një vendim politik.”
Projekte: Tirana Jardins, Upper East Tirana, Lalëzit Bay, Golem Beach (3 të miratuara në KK1).
Si u njoh: Kryeministri telefonoi brenda 5 minutash pasi Benedetta Tagliabue ndau numrin e tij.
Si u njoh: WhatsApp nga Kryeministri, dokumentuar në një shënim me dorë në vetë librin.
Si u njoh: komisionuar për dy kulla pas humbjes së konkursit EXPO Albania, jashtë çdo procedure.
Si u njoh: hartoi Masterplanin e Tiranës 2030; pastaj mori komisionin e Pyllit Vertikal rezidencial privat (konflikt interesi).
Projekte: Tirana 2030 (Ministria e Zhvillimit Urban), Vertical Forest, Transport Directory, Tirana Riverside.
Në Shqipëri: një nga më të vjetrat (2003).
Projekte: “Unveiling the Riviera” (2014) me Zyrën e Kryeministrit si porositës të deklaruar, Buna Delta.
Si u njoh: Kryeministri iu afrua personalisht De Geyter në Berlage Institute në Rotterdam (2004).
Projekte: 28 projekte, përfshirë Studim Territorial Lukova (45 km²), Orikum Oasis (500,000 m²), Marina BALFIN (300,000 m²).
Si u njoh: fitoi konkursin e Sheshit Skënderbej; hapi degë në Tiranë.
“Si arkitektë ndërkombëtarë, duhet të pranojmë se roli ynë shpesh përdoret për të justifikuar densitet të rritur.”
Projekte: Sheshi Skënderbej, Center for Openness and Dialogue, Spaces in Dialogue (qeveria shqiptare).
“Gjithashtu e gjej Kryeministrin Edi Rama si një frymëzim dhe shtysë të madhe për artin dhe arkitekturën në Shqipëri.”
Si u njoh: ftuar si anëtar jurie, pastaj komisionim direkt nga Bashkia e Tiranës (modeli juri-në-komision).
Si u njoh: “Përmes Ada” (Ada Roka). Shtëpi Fëmijësh për Korporatën e Investimeve (AIC, entitet shtetëror).
(Në përditesim – po shtohen të gjitha studiot e mbetura me referencat e faqeve.)
Seksioni 02
Projektet urbanistike dhe masterplanet
Urban projects and masterplans
Këto nuk janë ndërtesa individuale, por territore të tëra: brinja bregdetare, delta lumenjsh, liqene dhe laguna, disa në zona të mbrojtura mjedisore, të komisionuara jashtë çdo procedure prokurimi publik.
These are not individual buildings but entire territories: coastlines, river deltas, lakes and lagoons, some in protected environmental areas, commissioned outside any public procurement procedure.
| Projekti | Studio | Vendndodhja | Sipërfaqja | Toka / Statusi |
|---|---|---|---|---|
| Delta e Vjosës | MVRDV (Holandë) | Delta e Vjosës | 639 ha | Zonë e mbrojtur |
| Masterplan Karavasta | Anupama Kundoo | Divjakë | Park Kombëtar | Site Ramsar |
| New Apolonia | WATG | Zonë bregdetare | 600 ha / 45,755 banorë | Zonë e mbrojtur |
| Eco-Resort Durrës | CEBRA (Danimarkë) | Durrës | 1,460,000 m² | Bregdet Adriatik |
| Studim Territorial Lukova | XDGA (Belgjikë) | Lukova | 45 km² | Bregdet jonik |
| Orikum Oasis | XDGA (Belgjikë) | Orikum | 500,000 m² | Bregdet jonik |
| Marina BALFIN | XDGA (Belgjikë) | Rivierë | 300,000 m² | Bregdet |
| Tirana 2030 (masterplan) | Stefano Boeri (Itali) | Tiranë | ~800,000 banorë | Publik |
| Unveiling the Riviera | CITYFÖRSTER (Gjermani) | Saranda-Konispol | Rajon | Zyra e PM |
| Masterplan Adriatik | Álvaro Siza (Portugali) | Bregu Adriatik | Gjithë bregu | Publik |
Vlerat dhe banorët për çdo projekt po plotësohen me referencat e sakta të faqeve.
Values and resident numbers for each project are being completed with exact page references.
Seksioni 03
Citimet: si u njohën me Kryeministrin
Quotes: how they met the Prime Minister
Fjalët e vetë studiove, të botuara në libër, janë dokumentimi më i fortë. Më poshtë disa nga citimet më të rëndësishme.
The studios’ own published words are the strongest documentation. Below are some of the most significant quotes.
“Kryeministri Edi Rama më dërgoi një mesazh në Instagram, duke më pyetur nëse do të isha i interesuar të punoja në Shqipëri.”
“Prime Minister Edi Rama sent me a message on Instagram, asking if I would be interested in working in Albania.”
Chris Precht · Studio Precht (Austri)
“Të nesermen, të shoqëruar nga Ada, u takuam me Kryeministrin Edi Rama në zyrën e tij… Kryeministri pyeti për sipërfaqen e ndërtimit që kishte kërkuar klienti ynë.”
“The following day, accompanied by Ada, we met Prime Minister Edi Rama at his office… The prime minister inquired about the amount of floor area our client had requested for the site.”
Mass Studies (Kore e Jugut)
“Atje takova Edi Ramën… Ndihem e mbështetur nga një vizion politik që e përqafoj. Këtu, arkitektura është një vendim politik.”
“There I met Edi Rama… I feel supported by a political vision that I subscribe to. Here, architecture is a political determination.”
Manuelle Gautrand (Francë)
“Si arkitektë ndërkombëtarë, duhet të pranojmë se roli ynë shpesh përdoret për të justifikuar densitet të rritur.”
“As international architects, we must acknowledge that our role is often used to justify increased density.”
51N4E (Belgjikë)
“Njohja jonë me Shqipërinë nisi me një bisedë me Edi Ramën pasi Winy Maas dha një leksion në Rotterdam në fillim të viteve 2000.”
“Our introduction to Albania began with a conversation with Edi Rama after Winy Maas gave a lecture in Rotterdam in the early 2000s.”
MVRDV (Holandë)
“Gjithashtu e gjej Kryeministrin Edi Rama si një frymëzim dhe shtysë të madhe për artin dhe arkitekturën në Shqipëri.”
“I also find Prime Minister Edi Rama to be of great inspiration and drive for art and architecture in Albania.”
Lina Ghotmeh (Francë)
Seksioni 04
Rrjeti i koordinimit dhe kompanitë shqiptare
The coordination network and Albanian companies
Lidhësja e përsëritur: në shumë studio të pavarura shfaqet e njëjta person si lidhëse midis studiove dhe zyrës së Kryeministrit, e cila nuk paraqitet me ndonjë rol zyrtar publik. Po ashtu shfaqen institucionet shtetërore AKPT, AIC (Korporata e Investimeve) dhe ADF (Fondi Shqiptar i Zhvillimit) si porositës ose koordinues.
The recurring liaison: across several independent studios the same person appears as a liaison between the studios and the Prime Minister’s office, holding no official public role. State institutions AKPT, AIC (Investment Corporation) and ADF (Albanian Development Fund) also appear as client or coordinator.
Modeli juri-në-komision: disa studio hynë në Shqipëri si anëtarë jurie në konkurse para se të merrnin vetë komisione, një konflikt i qartë interesi (Manuelle Gautrand, Valerio Olgiati, GROUPWORK).
The jury-to-commission model: several studios entered Albania as competition jury members before receiving commissions themselves, a clear conflict of interest (Manuelle Gautrand, Valerio Olgiati, GROUPWORK).
| Kompania shqiptare | Projektet ku shfaqet |
|---|---|
| Fusha shpk | Veliera (Durrës), Teatri Kombëtar, Piramida, Kopshti Eden, Sheshi Skënderbej |
| iRI shpk | Partner vendor në shumë projekte MVRDV dhe XDGA |
| Gener 2 | Studio Gang (Vine) |
| Kastrati Group | OODA (Tirana “L” Tower) |
| BALFIN Group | Vlora Marina (XDGA), Valamar Tale |